Thay thế Thông tư số 12/2017/TT-BGDĐT, Thông tư 20 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý chất lượng giáo dục đại học theo tinh thần của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) năm 2025.
Thông tư mới được ban hành nhằm đổi mới căn bản công tác kiểm định chất lượng, chuyển từ cách tiếp cận “đạt chuẩn” sang “cải tiến chất lượng liên tục”, tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Tinh gọn, hiện đại, hội nhập quốc tế
Thông tư được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời tham chiếu có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng của Mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á (AUN-QA).
Một trong những điểm đổi mới nổi bật là việc tinh gọn bộ tiêu chuẩn đánh giá: từ 25 tiêu chuẩn, 111 tiêu chí xuống còn 15 tiêu chuẩn, 60 tiêu chí, được cấu trúc theo ba nhóm chính gồm: Chiến lược, Hệ thống và Kết quả. Cách tiếp cận này giúp giảm trùng lặp, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi và phản ánh đầy đủ chu trình quản trị chất lượng của cơ sở giáo dục đại học.
Bên cạnh đó, phương thức đánh giá cũng được đổi mới theo hướng thực chất, dựa trên vận hành và hiệu quả của hệ thống bảo đảm chất lượng, thay vì chỉ dừng lại ở việc kiểm tra sự tuân thủ hồ sơ.
Chuyển mạnh từ “tuân thủ” sang “cải tiến chất lượng”
Thông tư xác lập rõ việc chuyển từ kiểm định dựa trên “tuân thủ quy định” sang “cải tiến chất lượng liên tục”. Theo đó, chất lượng được đánh giá không chỉ ở mức đáp ứng tiêu chuẩn tối thiểu, mà còn ở mức độ cơ sở giáo dục đạt được mục tiêu do chính mình xác lập, phù hợp với yêu cầu pháp luật và nhu cầu xã hội.
Đáng chú ý, Thông tư quy định ba mức đánh giá gồm: đạt, đạt có điều kiện và không đạt. Cơ chế “đạt có điều kiện” cho phép các cơ sở giáo dục có thời gian hoàn thiện những tiêu chí còn hạn chế, bảo đảm vừa duy trì chuẩn chất lượng, vừa tạo điều kiện cải tiến kịp thời.
Giảm thủ tục, tăng minh bạch
Thông tư tích hợp toàn bộ hướng dẫn đánh giá và biểu mẫu trong phụ lục, thay cho việc ban hành rời rạc trước đây, qua đó giảm gánh nặng hành chính và tạo thuận lợi trong triển khai.
Đồng thời, quy định mới tăng cường yêu cầu công khai, minh bạch: các cơ sở giáo dục phải công bố báo cáo tự đánh giá và báo cáo đánh giá ngoài, nâng cao trách nhiệm giải trình trước xã hội. Công tác hậu kiểm và cơ chế thu hồi giấy chứng nhận kiểm định cũng được bổ sung nhằm bảo đảm chất lượng được duy trì thực chất.
Khẳng định vai trò của hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong
Thông tư nhấn mạnh nguyên tắc: chất lượng giáo dục phải được tạo ra từ bên trong mỗi cơ sở giáo dục. Theo đó, các trường phải xây dựng và vận hành hiệu quả hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong (IQA), gắn với chiến lược phát triển, dựa trên dữ liệu và các chỉ số đo lường cụ thể.
Đây là bước chuyển từ mô hình quản lý dựa vào kiểm định bên ngoài sang mô hình quản trị chất lượng nội tại, góp phần hình thành văn hóa chất lượng trong toàn hệ thống.
Góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, trách nhiệm giải trình
Việc ban hành Thông tư không chỉ thay thế một văn bản quy phạm pháp luật, mà còn tạo lập khung pháp lý hiện đại cho công tác bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục đại học.
Thông tư góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học; tăng cường minh bạch thông tin, phục vụ người học và xã hội; thúc đẩy hội nhập quốc tế trong giáo dục đại học; góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Theo Thông tư, chu kỳ kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học là 5 năm, đồng thời quy định rõ quy trình tự đánh giá, đánh giá ngoài và công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, Thông tư được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy các cơ sở giáo dục đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
